“Hằng năm, cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều, và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nô nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường..."

Không biết bây giờ, các cháu học trò có trò nào còn biết tới đoạn văn trên trong bài TÔI ĐI HỌC của Thanh Tịnh viết năm 1941 ? Còn thời của tôi và có lẻ là của tất cả chúng tôi ( U50 - U60 ) không ai lại không biết. Học trò bây giờ, nghe nói là theo thời đại, cách học, chương trình học cũng hiện đại theo. Thú thật là tôi không đủ trình độ để đánh giá, tôi cũng biết mọi sự so sánh đều khập khiễng, nhưng thực tế là tôi không lý giải được nhiều cái khác nhau, thậm chí rất khác nhau của học trò xưa và nay.

Hồi đó, bọn học trò nhà quê chúng tôi, 1 buổi đi học, 1 buổi phải làm lụng giúp đỡ cha. mẹ, từ đó mới có những bức tranh tuyệt đẹp : chú mục đồng ngồi vắt vẻo trên lưng trâu, mồm ê a đánh vần theo trang sách giữa buổi chiều trên cánh đồng quê êm ả. Buổi sáng đi học thường xuyên chỉ lót dạ bằng cơm nguội chiên với thức ăn còn lại từ chiều hôm trước. Thế nhưng học xong Tiểu học, tất cả những trò có học lực khá trở lên đều biết "đỉnh đầu" của tổ quốc là Ải Nam Quan, "điểm cuối" là Mũi Cà Mau, những chú nhóc này có thể tính giúp cha. mẹ đào 1 cái giếng sâu bao nhiêu, đường kính bao nhiêu sẽ tương ứng với số tiền bao nhiêu nếu cách tính tiền theo mét khối đất.

Học trò cấp 1 bây giờ được cha, mẹ bảo bọc thật tốt, sáng phải điểm tâm bằng những món thật ngon, bổ, trưa, chiều, tối cũng vậy, nào sửa tăng chiều cao, sửa tăng trí thông minh. Các cháu chỉ có mỗi việc là học và chơi. Việc học của các cháu thì nay chương trình cải tiến này, mai chương trình hiện đại nọ, học bù đầu và "giỏi" tới độ khó tin là cả lớp đều là học sinh giỏi, tiên tiến. Ấy nhưng, chả hiểu các cháu được dạy những gì mà khi tốt nghiệp cấp 1, chả mấy đứa biết điều mà lũ học trò - mục đồng hồi xưa rất nhiều đứa biết như tôi kể trên. Ai không tin xin cứ thử sẽ có ngay kết quả.

Tôi sẽ tiếp tục Tản mạn với học sinh Trung học đệ nhất cấp và Trung học đệ nhị cấp, tương đương với cấp 2 và cấp 3 hiện nay.